• 2010-07-08

    بالا توۋارمې؟ <بالا تاۋارمۇ ؟> - [ماقالىلار]

    版权声明:转载时请以超链接形式标明文章原始出处和作者信息及本声明
    http://www.blogbus.com/tatar-logs/68561107.html

     

    بالا توۋارمې؟

    بۇ سوراۇگا تۆرلې كېشې تۆرلېچە جاۋاب بېرە. بالالارې ئۈسېپ جىتكەن كېشېلەردەن ئېش كېنا: «خەزېر ياش لەر بالانې بىگرەك كۈپ تابالار ئىندې. نىشلەپ تاپماسېېننار، خۆكۈمەت ئاكچاسېن بىرېپ تورا بىت»، – دېگەن كېبېگرەك سۈزلەرنې ئېش ئىشېتېرگە تۇرې كىلە. بۇ ئوچراكتا، ئەيې شۇل، رەھمەت جىتەكچېلەرېبېزگە، خەلېبېزگە كېرېپ، ياشەۈ ئۆچېن شارتلار تۇدېرالار، دىياسې كىلسە دە، تۇكتاپ كالام.


    زاماناسې ئۆچېن ئالارگا دا شارتلار تۇدېرېلگان بىت. ئېشكە ئۇرناشكانچې – بۈلمە بىرېپ، گاىلە كورگاچ، فاتىر بىلەن سۆېندېرگەننەر ئۈزلەرېن. بالانې باكچاگا ئۇرناشتېرېيم، دىسەلەر، ئانېسېنا دا رەخىم ئىت. يۈرەك پارەسېنە بېلېم بىرېرگە تېلەگې بۇلگاننارنېڭ يۇلېن ئاكچا بۇماگان. ئە خەزېرگې ياش لەرگە نىشلەرگە؟ ھەر نەرسە ئۆچېن ئاكچا بىلەن تۈلەرگە تۇرې كىلە. مېنە شۇلارنېڭ ھەممەسېن كۈز ئالدېننان ئۈتكەرېپ، بۈگېڭې زامان بىلەن ئۈتكەننې چاگېشتېرماسېننار ئىدې. خۆكۈمەتنېڭ ياش بۇېڭا ياردەم ئىتۈېنە سۆېنسېننەر ئىدې دە بىت. بالانې ئانې ئاكچا ئۆچېن تاپمېيلار. ئالارنې ئاياككا باستېراستې، كېشې ئىتەسې دە بار ئىچ ئەلې. بېزنې – بالا تابارگا جېئېڭان ياشلەرنې – سۈزلەرېگېز بىلەن رەنجېتمەسەگېز ئىدې، ئۆلكەن بۇېن.

     

     

    سۈز دە يۈك، ئارابېزدا ئاكچا ئۆچېن گېنە دە بالا تابارگا جېئېنۇچېلار باردېر. ئەمما ئالارې بارماك بىلەن گېنە سانارلېك. بېر ساۋېت بالگا بېر كاشېك دېگېت سالۇچېلار كايدا دا تابېلا ئۇل...

     

    گاىلە نىزاگې... بالادا

     

    ئاېرېلې شۇلار ئېلېك تە بۇلگان، خەزېر دە بار. ئەمما ئىكې چورنې چاگېشتېرا باشلاساڭ، بالا بۈلۈ پروسېسسې بېر-بېرسېننەن جىر بىلەن كۈك ئاېرماسېن تەشكىل ئېتە. بېلۈېمچە، ئاتا-ئانا ئاېرېلېشكاننان سوڭ، بالا ئەنىسې يانېندا كالا ئىدې. ئە خەزېر ئىرلەرېبېز ئۇل-كېزلارېن ئۈزلەرېندە كالدېرۇ ئۆچېن نى گېنە كېلانمېي. ئىندې ماتۇر گېنا ياشەپ ياتكان بالا بىلەن ئانا ئاراسېنا كېرېپ، بالا ئۇرلاۇ ئوچراكلارې دا ئارتتې. نەرسە دەلىللەرگە تېلىلەر بۇ ئوچراكتا ئاتالار؟!. ئاڭلاماسسېڭ. ئەلې كۆز ئايلارېندا گېنا ئاللا پۇگاچېۋانېڭ ئونېگې دېنىنې بۈلە ئالمېي ئازاپلاندېلار. كرىستىنا ئورباكايتې ئېلېككې ئىرې رۇسلان بايساروۋتان ئۇلېن كايتارتۇ ئۆچېن نى گېنە مايتارمادې. تېگېسې دە كاتې چىكلەۋېك بۇلېپ چېكتې. بۆتېن ماتبۇگات شاۇلاپ-گۆرلەپ توردې ئۇل چاكتا. بۇ ئۈزېنە كۈرە پىار ئىدېمې، ئەللە ئاكچا ئېشلەۈنېڭ بېر يۇلېمې؟ كايچاگېندا تېگېسې دە، مونېسې دا باردېر دىپ ئويلاپ كۇيگالادېم.

     

     ئەلېگې پروبلېما بىلەن كاتناش نىكاخ كورۇچېلار – تۆرلې مىللەت كېشېلەرې، تۆرلې دىن ۋەكىللەرې نېگراك ئوچراشا. شۇڭا دا ئاتا-بابالارېبېزنېڭ ئەيتېپ كالدېرگان سۈزلەرېن ئېشراك ئىسكە تۆشېرسەك ئىدې دە سوڭ! گاىلەلەرنې تىكشېرېپ ئۆيلەنېشۈ، كېزنېڭ ياكى ئېگېتنېڭ ئاتا-ئاناسېن جىدې بۇېنېنا كادەر بېلۈ ئاېرېلې شۇلارنې، بالا بۈلۈلەرنې چىكلەگەن بىت. «ئۈسكەنېندە نى كۈرسە – ئوچكانېندا شۇل بۇلېر»، كېبېك مەكال لەر يۇكتان گېنا بارلېككا كىلمەگەن...

     

     بالاگا ئاتا دا، ئانا دا بېر ئۈك دەرەجەدە تىگېز كىرەكلېگېنە ئۆلكەننەر دە تۆشېنسېن ئىدې. مىن مونې، ئۈزېم ئەتىسېز ئۈسكەنلېكتەن، بىك ياخشې ئاڭلېيم. ئەتىېبېز بېزنې – دۈرت بالانې كالدېرېپ، ياكتې دۆن يادان كەتكەچ، نىچېك ئاۋېر بۇلگانېن ياتىم بۇلېپ ئۈسكەننەر گېنە ئاڭلېيدېر ئۇل.

     

    نى گېنە بولسا دا، بالا توۋارگا ئەيلەنېپ بېتمەسېن ئىدې ئىندې. ئاندېي ئوچراكلار مونېڭ بىلەن گېنە چىكلەنمى، ماتبۇگات بىتلەرېندە ھەر كۆن ساېن دىيارلېك شۇڭا ئوخشاش خەللەر كۈرېڭەلەپ تورا. مالاخوۋ ئالېپ بارگان «پۇست  گوۋوريات» تاپشېرۇې بىگرەك تە ياراتا بۇ تېمانې. نەرسە، بالا بۈلۈ زامانېنا كالدېكمې ئىندې خەزېر بېز؟! نىچېك بولسا دا، سۇگېش-بۈلېش ئۇېننارېنا سابېيلارېبېزنې كاتناشتېرمېيسې ئىدې.

     

    چىتتە تورمېش رەخەتمې؟

     

    بېرارا بالالار يورتلارېندا تەربىيالەنۈچېلەرنې ئۇللېككا-كېزلېككا ئالۇ ئوچراكلارې موداگا كېرگەن ئىدې. ئۈزېبېزنېكېلەر بىلەن بېرگە، چىت ئىل كېشېلەرې دە بېزنېڭ سابېيلارنې ئۈزلەرېنە تاشېي باشلادې. ئەي، سۆېندېك تە ئىندې ئۇل ۋاكېتتا. يانەسې، بالالارېبېز تۇلې گاىلەدە ئۈسېپ، بەخېتلې بۇلاچاك. ئە مېنتالىتېتېبېز ئۈزگە، گورېف-گادەتلەر دە باشكاچا بۇلۇې خاكېندا ئويلاپ تا كارامادېك. ئۇل چاگېندا سۆېڭەن بۇلساك، خەزېر كۆېنېرگە تۇرې كىلە. ئامېرىكادان بېرۈزې سامولېتكا ئۇتېرتېپ جىبەرېلگەن بالا يازمېشې، باشكالار بىلەن چاگېشتېرگاندا، كۈپكە ئۇڭېشلېراك ئەلې ئۇل. ۋاكېت دېگەن تۆشېنچە ئانېڭ كۈڭېل سېزلاۇلارېن باسار دىپ ئۆمېتلەنىك. ئە تورمېشتا ئاننان دا يامانراك خەللەر ئوچراشتېرگالېي. بالانېڭ گومېرې ئۆزېلۈ – شۇلارنېڭ ئىڭ يامانې. سوڭگې ئارالاردا ئاندېي سۈزلەر بىك ئېش ئىشېتېلە. بارې تىك بالانېڭ گومېرې ئۆزېلگەچ كېنە گاېپلېلەرنې ئېزلەرگە تېرېشالار. ئە موڭا كادەر كايا كاراگانبېز؟ بالالارنې چىت-يات كۇللارگا بىرگەنچې، گاىلەنېڭ ماتدى خەلېن گېنە تىكشېرمىچە، دوكۇمېنت تۇتېرتېپ چاپتېرمېيچا، ياشەۈ رەۋېشلەرېن داىمى كۈزەتۈگە ئالاسې ئىدې دە بىت، ئەمما...

     

    سۇرروگاتلېك...

     

    بۈگېڭې كۆندە بېزنېڭ تورمېشېبېزگا سۇرروگاتلېك دېگەن تۆشېنچە دە ئۈتېپ كېرە باشلادې. بېز ئۈزېبېز دە بالانې ئاللاھې تەگالە بۈلەگې ئىتېپ تۈگېل، ئە نىچېكتېر تاۋار ئىتېپ كابۇل ئىتەبېز كېبېك. بالانې نىندى جېنېستەن بۇلۇېنا كادەر سايلاپ ئالۇ مۆمكىنلېگې بار خەزېر. ئاكچاڭ گېنا بۇلسېن. فىگۇرا ساكلاۇچېلار، ئىمېزۈدەن باش تارتېپ كېنا كالمېيچا، بالا تابۇنې دا باشكالارگا يۆكلى. ئاننان سوڭ كىلېپ تۇگان پروبلېمالار خاكېندا نىكتېر ئۇيلارگا گېنا ئاشېكمېيلار. يۈرەك ئاستېندا يۆرتكەن سابېينې بىرەسې كىلېرمې ئىكەن سوڭ؟ بەرگەن ئوچراكتا دا ئانې ئۈزېڭە كايتاراسې كىلمەسمې؟ نى دېسەڭ دە، تۈگېز ئاي كارېنېڭدا يۆرتكەن بالا بىت. ئە ئىكېنچې ياك بالانې ئۈزېنېكې ئىتېپ كابۇل ئېتە ئالېرمې؟ ئەللە ئۇل، كۇرچاك كېبېك، بۈگېن ئۇيناپ، ئىرتەگە تاشلاندېك خالەتېندە كالماسمې؟ سوراۇلار، سوراۇلار... ئالارگا جاۋاپنې تۆگەل گېنە بېركېم دە بېرە ئالماس شۇل. بالا تابا ئالماۇچېلارنېڭ بۇ ئادېمگا بارۇې نىچېكتېر كابۇل ئىتېلسە دە، شۇلاي دا سابېي ئاللاھې بۈلەگې بۇلسېن ئىدې.

     

    بېركۆن تېلېۋىزور كاراپ ئۇتېرام، نىندىدېر ياڭا تېخنولوگىيالەر تۇرېندا سۆيلىلەر. شۇندا 30 ياشلەر تىرەسېندەگې بېر خانېم ئۈزېنېڭ ئېمبرىوننارېن ساكلاۇگا كۇيۇېن سۆيلەپ تورا. ئەلېگە ئانېڭ ئېشېن بۇلدې راستې، مال تۇپلې يسېې، دان-دەرەجە ئارتېننان چاباسې بار ئىكەن. ۋاكېتلار ئۈتكەچ، بەلكى ئەلې بالا خاكېندا دا ئۇيلارگا تۇرې كىلەچەگېن، ئۇل چاكتا ئىندې ياشې ئۇزېپ كىتكەنېن ئاڭلاپ، ئەلېگې ئېمبرىونناردان فايدالانېرگا مۆمكىنلېك تۇاچاگېنا ئىمىنىياتلەشتېرە ئىكەن ئۈزېن. مېنە كېزېك، شۇندېي خەللەرنې ئىشېتكەننەن سوڭ، بالا ئەللە چېننان دا توۋارمې، دىپ ېشانا ئۇك باشلېيس ېڭ... يۈك، ئالاي تۈگېل ئۇل. ئانا بۇلۇدان كۇركۇدان كىلېپ چېكمېيمې ئىكەن ئۇل؟! نىندى گېنە دەرەجەلې كېشېلەرنې ئالما، كۈبېسېنېڭ ئۇل-كېزلارې بار ھەم ئالارنېڭ بارېسې دا بالالارنېڭ ياشەۈ كۆچې بىرۈېنە باسېم ياسېي. بالالار – تورمېشنېڭ كىلەچەگې. ئە كىلەچەگېبېز ماتۇر بۇلېرگا تىېش.

     

    سوڭگې سۈز ئۇرېنېنا

     

    باشتا كۇيگان سوراۋېما، يۈك، بالا تاۋار بۇلېرگا تىېش تۈگېل ئۇل، ئانې ئەيبېرگە ئەيلەندېرمىسې ئىدې، دىياسې كىلە دە سوڭ... ئەمما تورمېشمې، ئەللە باشكا سەبەپلەرمې ئانې كايچاگېندا توۋارگا ئەيلەندېرە. بالا – تورمېشنېڭ چەچەگې. بېز شۇنې ئاڭلاگان خەلدە ياشەسەك ئىدې. سابېي دۆن ياگا كىلۈ – ئاللاھې بۈلەگې. ئۇل يازگاننان ئۇزېپ ياشەپ بۇلمېي. تۇگان سابېيلارېبېز دا ئۈز بەخېتې-شاتلېكلارې بىلەن دۆن ياگا كىلسېن، ئۈز بالالارېبېزنې چىتكە تىبەرمىچە ئۈستېرېرگە، ئەتى-ئەنىلەرگە دە تىگېزلېك بىلەن بالا رەخەتلەرېن، بالا ئىگېلېگېن كۈرېرگە يازسېن ئىدې.


    فەرىدە فازېلجانوۋا
    شەھرى قازان

    مەنبە: تاتارلار تورى

    分享到:

    历史上的今天: