• 2010-07-08

    ئۆچ كۆنلېك كىلېن - [ماقالىلار]

    版权声明:转载时请以超链接形式标明文章原始出处和作者信息及本声明
    http://www.blogbus.com/tatar-logs/68490035.html

     

    ئۆچ كۆنلېك كىلېن

     
    بۇ خاكتا بېركايچان دا، بېركېمگە دە سۆيلەمەم دىپ بېركېتكەن ئانتېم بار ئىدې. چۆنكى خەزېر بەيان ئىتېلەچەك تۇينېڭ ئاخېرې خەېرلې تۈگېل، خەتتا فاجىگالې دىپ ئەيتسەڭ دە يارېيدېر. ئانې ئەلې دە بىك كۈپلەر كارگېش-لەگنەت بىلەن ئىسكە ئالا. ئانتېمنې سىنېڭ خاككا گېنا بوزام، خۆرمەتلې ئۇكۇچېم، چۆنكى ئۆلې يۆرەكلې بۇلۇېڭا ئۆمېتلەنەم، گايبەت ئىتېپ تۈگېل، گېيبرەت ئىتېپ سۆيلەۋېمنې ئاڭلارسېڭ دىپ ېشانام.


    خەل چاللې تىرەسېندەگې ئاۋېللارنېڭ بېرسېندە بۇلدې. بۇ تۇرېدا ئىشېتكەن-بېلگەننەرگە سۈزنېڭ كېم خاكېندا ئىكەنلېگېن ئاڭلاۇ ئۆچېن شۇل دا جىتەر. ئۇل ئاۋېلنېڭ خالكېن كېچكېنەدەن بېلەم. ئېل ساېن جەيگې كانىكۇل جىتۈگە شۇنداگې ئېراك تۇگاننارگا كۇناككا ئىلتېپ كۇيالار ئىدې. ئۈسە تۆشكەچ، ئۈزېم بارېپ يۆرى باشلادېم. بېزنېڭ ئىشې سارمان ياگې – كېر ياگې مالاېنا ئانداگې كېبېك ئۇرمانلې جىردە بۇلۇ بەخېت ئىندې ئۇل. ئەنە شۇل ئۇرماندا ئاۋېلنېڭ بالا-چاگاسې بىلەن چېر-چۇ كىلېپ جىلەك، گۆمبە، چىكلەۋېك جېئېپ يۆرگەن چاكلار ئەلې دە ساگېندېرا. بورىس ئاتلې كېرەشېن مالاې بىلەن بېز شۇل ۋاكېتلاردا دۇسلاشېپ كىتتېك. بېر-ئىكې تاپكېر دۆمبەسلەشېپ ئالگاننان سوڭ، ئەلۋەتتە. (بېز سۆيلىسې تۇيدا كىياۈ بۇلاسې كېشې مېنە شۇل ئىندې). ئاۋېلدا، نىگېزدە، مۆسېلمان تاتارلار ياشەسە دە، سۇگېشتان سوڭگې ئېللاردا بىرېگە بېرنىچە كېرەشېن گاىلەسې دە كۈچېنېپ كىلگەن.

     

    بورىس مەكتەپتە ئەللەنى تېرېشېپ ئۇكېمادې. دۆرېسرەگې، بۆتېن كۆچېن بىرېپ بېلېم ئالېرگا مۆمكىنلېگې يۈك ئىدې ئانېڭ. ئەتىسې بىك ياش لى ۋافات بۇلگاچ، بۆتېن يورت-جىر، ئىكې ئېنېسې، سېڭلېسې ئانېڭ ئۆستېندە كالدې. مەكتەپتە جېئېشتېرۇچې بۇلېپ ئېشلەۈچې ئۆنىسېنېڭ خېزمەت خاكې ئەللې-مەللې گېنە. شۇڭا كۈرە ئاڭا ياشۈسمېر چاكتا ئۇك جەي بۇې كولخوزدا ئېشلەرگە، كۆزلەرېن ئۈزې سىمېرتكەن ماللارېن چاللې بازارېندا ساتېپ ئاكچا يۇنەتېرگە تۇرې كىلدې.

     

    سىگېزېنچېنې تەماملاگاچ تا، بورىس يۇگارې ئۇكۇ يورتلارېنا، تېخنىكۇمنارگا ئاشكېنمادې، رايون ئۈزەگېندەگې سپتۇدا مېخانىزاتور ھۆنەرې ئالېپ، كولخوزگا كايتتې. گاىلەدە بېردەنبېر تۇېندېرۇچې-كىېندېرۈچې بۇلگاڭا، ئانې ئارمىياگە ئالمادېلار. شۇل گومېردەن بىرلې ئەنىسېن تەربىيالەۈ، ئېنې-سېڭېللەرېن كېشې ئىتۈ ئۆچېن باش كۈتەرمىچە ئېشلەدې دە ئېشلەدې ئېگېت.

     

    كولخوز رەىسې گېيمادى ئاگا خېزمەت كېشېسېنېڭ كادېرېن بىلە تورگان جىتەكچېلەردەن ئىدې. (ئۇرېنې جەننەتتە بۇلسېن مەرخۈمنېڭ). ئاۋېل كېشېسېنېڭ تورمېشېن جىڭېلەيتۈ ئۆچېن بىك كۈپ تېرېشلېك كۇيدې ئۇل. تىرە-ياك ئاۋېللارېندا ئەلې ئۇرام كولونكالارې دا بۇلماگان زامانناردا ھەر يورتكا سۇ كېرتتېردې، زامانچا جىھازلاڭان مەكتەپ، مەدەنىيات يورتې سالدېردې.

     

    مېنە شۇل گېيمادى ئاگا كۆننەردەن بېر كۆننې بورىسنې ئۈزېنە چاكېرتېپ ئالا دا ئېيتە:

     

    – ئېنېم، سىن ئۈزېڭە نىچە تۇلگانېن بېلەسېڭمې، يۇكمې؟

     

    – ئېگېرمې جىدې بۇلدې، گېيمادى ئابېي.

     

    – شۇل شۇل مېنە! كولخوزداگې ئېشېڭە تېل-تېش تىدېرېرلېك تۈگېل، مالادىس! يازگې چەچۈدە دە، ئۇرېپ-جېيۇدا دا ئېل ساېن گېل ئالدېڭې بۇلدېڭ، تېخنىكاڭ دا ھەرچاك تۆزېك، ئاراكې ئېچېپ، ئازېپ-تۇزېپ يۆرېپ ئېشنې ئۆزگەنېڭنې دە خەتېرلەمىم. مونېسېنا رەخمەتتەن باشكا سۈزېم يۈك. شۇلاي دا، كۈزېڭە كاراپ ئەيتەم، بېر دە كىلېشمى تورگان ئېشېڭ بار، ئېنېم.

     

    رەىستەن بېركايچان دا شېلتە ئىشېتمەگەن ئېگېتنېڭ ئوياتېننان كولاك يافراكلارېنا كادەر كېزارېپ چېگا.

     

    – نىگە ئالاي دىسېڭ، ئابېي؟..

     

    – ئېگېرمې جىدېگە جىتېپ تە، ئۆيلەنمىچە يۆرىسېڭ، ئويات تۈگېلمې، دىم. ئېنېڭ مىخاىل ئارمىيادەن ئۇراپ كايتتې، تۆپ يورتېگېزگا خوجا بۇلېر كېشې بار، ئىندې ئۈزېڭ تۇرېندا ئۇيلارگا ۋاكېت، بورىس ئېنېم.

     

    – نى بىت، گېيمادى ئابېي...

     

    – نىلەپ تە تورمېيبېز، مىلەپ تە. سىڭا پارتىينېي زادانىې شۇل: بېر ئاي ئېچېندە كېز تابېپ ئۆيلەنېرگە! ئۈزېڭ كېبېك تېرېش بۇلسېن، كولخوزگا كىرەكلې كېشې بۇلسېن! ئەنە، ياڭا تۆزېلېپ بېتكەن يورت بار، شۇننان ئۆچ بۈلمەلې فاتىر بىرەم ئۈزېگېزگە.

     

    گېيمادى ئابېيسې كۇشكاچ، تېڭلامېي بۇلمېي، كايتېپ ئەنىسېنە سۆيلى بورىس. ئۇل ئىسە كۆنې-سەگاتې بىلەن ئازاۇ يارگان ياۇچې سەكىنەگە جىتكېرە، ئانېسې شۇل مىنۇتتان جىڭ سېزگانېپ ئېشكە كېرېشە.

     

    شەھەر تۇلاي توراكلارېندا سازاپ ياتۇچې كېزلار كۈپ خەزېر، ئاۋېل تورمېشېننان كۇرېكماگاننارېن گېنا تابۇ جىڭېل تۈگېل. بارېپ كاراگاننارنېڭ بارېسې دا بورىسنېڭ شەھەرگە كۈچېپ كىلۈېن شارت ئىتېپ كۇيالار. جىرگە كېندېگېننەن بېرېككەن ئېگېت كايا كۇزگالسېن؟! يازېن باش ئۆچېندا سايراگان تۇرگايلارنې، جەيگې رەشەلەرنې، ئارېش سېركەلەڭەندەگې ئاجاگاننارنې ساگېنېپ، سارگاېپ ئۈلەچەك بىت ئۇل كالادا.

     

    ئەيې، خەزېر ئاۋېلگا، جىر-تىرېس ئاراسېنا ئاشكېنېپ تورۇچې كېزلار ئاز. شۇلاي دا بېرەۈ تابېلا. رايون خاستاخانەسېندە سانىتاركا بۇلېپ ئېشلەۈچې ليۇسىيا رىزالېگېن بېرە. كاراپ تورۇگا كىلېش-كىلبەتې ئارۇ گېنا ئۈزېنېڭ، كېز بورىسنېڭ كۈڭېلېنە خۇش كىلە. سوراپ بارالار، ۋەگدەلەشەلەر، تۇيگا ئەزېرلېك باشلانا.

     

    ئاۋېل جىرېندە ئانېڭ كېبېك باي تۇينې كۆرگەن يۈك ئىدې ئەلې. تابېننې كولخوز بەرگەن ياڭا فاتىرنېڭ ئىركېن زالېندا ئەزېرلەدېلەر. ئۆستەللەر سېي-ئىگ مەتتەن سېگېلېپ توردې. بەلېش، چەكچەك، كاكلاگان كاز، كوش تېلې، گۆبەدىيا ئىشې ئۈزېبېزنېڭ رىزېكلار تۇرېندا ئەيتكەن دە يۈك، چاللې رېستورانېننان كېزېل بالېك، زاتلې ئۇېلدېك كېبېك تانسېك ئاشلار كايتارتكاننار ئىدې. يورت پودئېزدې تۆبېندە دەۈ سېرا مىچكەسې ئۇتېردې. مونېسې – تۇي كۇناكلارې ئۆچېن تۈگېل، ئۇتكەن-سۈتكەن ئاۋېلداشلار سېيلانسېڭا. تۇي باي، ئەيتېرسېڭ بېربېر تۈرە بالاسې ئۆيلەنە. لېكىن بورىسنېڭ ئارتتان ئېتېپ، ئالدان تارتېپ يۆرۈچېسې يۈك، بولارنېڭ بارېسې دا – خەلەل خېزمەت جىمېشې.

     

    گومېر بۇې تاپكانېن ئەرەم-شەرەم ئىتېپ – يۆرمەدې، ئاكچاسې جېئېلگان دا جېئېلگان ئىندې. گومېرگە بېر كىلە تورگان بەيرەمنې شۇلاي زۇرلاپ ئۈتكەرېرگە تۇلې خاكې بار ئىدې. تۇي، كېرەشېن گادەتېنچە، ئۆچ كۆن دەۋام ئىتتې. ئېچكەن كېشې كېرېك ئىسېرېپ، كېرېك ئاينېرگا ئۆلگېردې. تىك ئەلې سېي-خۆرمەتنېڭ ئىتې دە، چىگې دە كۈرېنمەدې. مېنە شۇلاي ئاشاپ-ئېچېپ، ئۇيناپ-كۆلېپ بەيرەم ئېتە تورگاچ، ئۆچېنچې كۆن جىتتې. ئۇل ۋاكېتتا ئەلې بېز ئانېڭ بورىس ئۆچېن دە، بۆتېن نەسېل-نەسەبې ئۆچېن دە ئىڭ كارا كۆن بۇلاچاگېن باشېبېزگا دا كىتېرمى ئىدېك.

     

    كېرەشېننەر بەيرەم ئېتە بېلەلەر: تۆش تىرەسېندە جېئېلېشېپ، ئۈتكەن تۆننەن كالگان ماخمېرنې بېراز يومشارتېپ جىبەرۈگە، تاگېن جېرلاشۇ-گۆرلەشۈ باشلاندې. كىياۈ بىلەن كەلەش ئەلې كىلېپ جىتمەگەن، ئالار مۇنچا كېرېپ، يال ئىتېپ ئالېرگا تۆپ يورتكا كىتكەننەر.

     

    مەجلېس كېزېپ كېنا كىلگەندە ئۆيگە جان-فەرمان كىلېپ بورىسنېڭ ئەنىسېنېڭ ئاپاسې ئانفىسا تۈتى كىلېپ كېرە. ئۆس-باشې يولكېڭان، تۆسې كاچكان. سۇلۇې كابۇدان باشتا سۈزېن ئېيتە ئالمېي ئازاپلانا. ئاننارې ئۇل سۈز بۇانې كىنەتتەن بەرېپ چېكتې:

     

    – تۇي بېتتې، كۇناكلار، تارالېشېگېز!

     

     ئاپتېراشكان خالېك ئانې تېنېچلاندېرېرگا، خەلنې ئاڭلارگا تېرېشېپ كارادې. ئەمما ئىستېرىك خالەتتەگې ئانفىسا تۈتىدەن بارې بېر گېنە سۈز ئالېپ بۇلا: «تۇي بېتتې، بالانېڭ باشېنا جىتەلەر». نى خەل ئەتمەك كېرەك، خالېك تارالېشاھ.

     

    خەلگە شۇل كۆننېڭ كىچېندە گېنە ئاچېكلېك كېرە. بورىس بىلەن ليۇسىيا تۆپ يورتتا مۇنچا كېرېپ چېككاننار دا يال ئىتېپ ئالېرگا چولاڭا ياتكاننار. كىياۈ كېشې يوكېگا كىتۈگە، كىلېن ئىشېگالدېنا چېككان. يورت ئېشلەرې بىلەن شۆگېل لەنۈچې مىخاىل تىرەسېندە بۆتېرېلېپ، بۇلېشكان-كۈتەرېشكۆن بۇلېپ يۆرى باشلاگان. جاې تۇرې كىلگەندە شايارتكان بۇلېپ ياش  ئېگېتنېڭ تۆرلې جىرلەرېن دە كاپشاپ ئالا ئىكەن. ئە ئىندې تېمام كېزېپ جىتكەچ، ئۆيدە، ئابېئېڭ يوكلاگاندا فايدالانېپ كالېيك، دىپ، ئانې مۇنچاگا ئۇك ئۆستېرى باشلاگان. مىخاىل – چىستا ئېگېت، توتكان دا، ئانېڭ كېلانمېشېن ئابېيسېنا كېرېپ سۆيلەگەن. كىتكەن تاۋыش-گاۇگا، چېككان ئەيتېش-كېچكېرېش.

     

    ئانداگې خەللەرنېڭ بارېسېن دا سۆيلەپ تورمېيم، يام سېز سۈز بىلەن ئاۋېز پېچراتاسې كىلمى. شۇنېسېن گېنا ئەيتەم: كېزنېڭ تۇگاننارې ئېلگېر بۇلېپ چېككاننار، تىز گېنە جېئېڭاننار، تۆياڭەننەر دە تايۇ ياگېن كاراگاننار. ئارالارېندا ئاېك كېشې بۇلماسا دا، تۇيگا سالېڭان ئاكچانې، كېيممەتلې بۈلەكلەرنې ئېلەكتېرېپ كىتەرگە باشلارې جىتكەن تاگېن.

     

    سوڭېننان شۇنېسېن دا ئىشېتتېك: ليۇسىيا رايون ئۈزەگېندە ئازگېنلېگې بىلەن دانې چېككان، شاكتېي ئىر-ئات كۈلېننان ئۈتكەن كېز بۇلگان ئىكەن. پاسپورتېنا كىياۈدە بۇلۇې تۇرېندا پېچەت سۇكتېرۇ ئۆچېن گېنە بورىسكا چېگارگا رىزالاشكان دىپ تە سۆيلەدېلەر. بەلكېم شۇلايدېر. شۇشې خەلدەن سوڭ بورىس بۆتېنلەي باشكا كېشېگە ئۆيلەندې: ئۈز ئېچېنە بىكلەندې، كېشېگە ېشانماس بۇلدې. ليۇسىيانېڭ يازمېشې دا فاجىگالې. ئاڭا بورىسنېڭ كارگېشې تۆشكەن، دىپ سۆيلىلەر. ئەيې، ئۇل بۇ دۆن يادا جەزاسېن ئالدې. ئاخىرەتتە ئانې نىندى خۆكېم كۆتە؟ بىلگېسېز.


    نېسىم ئاكمال
    پار ئالما

     

    مەنبە: تاتارلار تورى

     

     

    分享到: