• 2010-07-04

    خوداينېڭ ئەمېرې شۇلدېر - [ماقالىلار]

    版权声明:转载时请以超链接形式标明文章原始出处和作者信息及本声明
    http://www.blogbus.com/tatar-logs/68027535.html

    خوداينېڭ ئەمېرې شۇلدېر

     

     

     

    تۇگان ياگېم – سارمان تۆبەگېندە بۇلگان خەل بۇ. شۇڭا كۈرە، كايتكاچ تۆتېپ تۇكماماسېننار ئۆچېن، ئىسېمنەرنې ئۈزگەرتېپ يازام. خەېر، بېزنېڭ ئاۋېلدا سۈزنېڭ كېم خاكېندا بارگانېن بارېبېر بېلەچەكلەر، چۆنكى ئىندې ئىكې دىستە ئېلدان ئارتېك گومېر ئۇزسا دا، ئۇل مەجلېسنې خالېك ئەلې دە گاجەپسېنېپ، تاڭگا كالېپ ئىسكە ئالا.


    …مەخەببەت دېگەن ئىزگې خىس خەمىت ئابېي بىلەن سەرىيا ئاپانېڭ ياش يۆرەگېن مەكتەپ ئېللارېندا ئۇك زېنجېرلېي. خات ئالېشۇدان، تەنەفېس ۋاكېتېندا بېر-بېرېڭنېڭ ئۇچېنا «زەپىسكە» سالېپ كىتۈدەن باشلانا ئۇل «مەكتەپ گېيشكې». مەكتەپنې تەماملاگاچ، ياش تەشلەرې ئەلې كلۇب باكچاسېندا سىرېن ېشېگېندا كېزلارنېڭ چەنتى بارماكلارېن گېنا تۆتېپ سۆيلەشكەندە، بولار ئىسە ئۇرام بۇيلاپ كۇلتېكلاشېپ ۋېچېرگا چېگالار. كۈرشې ناجىيا ئاپا بىلەن خايات تۈتىنېڭ: «ھاي، بىگرەكلەر دە پار كىلگەننەر. سۆبخاناللا! ئىكېسې دە يۇن لې كېشې بالاسې، ئۆلېنې – ئۆلې، كېچېنې كېچې ئېتە بېلەلەر، كۈز گېنە تىمەسېن. دۆرېس گاىلە چېگار بولاردان!» – دىپ، كاپكا تۆبېندە سۆيلەشكەن سۈزلەرې ئەلې دە ئىستە.

     

    خەمىت ئەتىسېز ئۈستې. ئەنكەسې ئېشتە چاكتا يورت-جىر ئانېڭ ئۆستېندە. موندېي جاۋاپلېلېكنېڭ نى ئىكەنېن ئاۋېل كېشېسې گېنە بىلە. ئۇڭگان-بۇلگانلېككا كىلگەندە، سەرىياگە دە تىڭنەر سىيرەك: چىبەر ھەم سېلۇلېگې ئۆستېنە – ئۇكۇ ئوتلىچنىگې، چاڭگې يارېشېندا رايون چېمپىونې، فېرمادا ئەنىسېنە بۇلېشېرگا دا ۋاكېت تابا. مال جانلېلېك ئاڭا، مۆگاېن، ئەنە شۇندا يوككاندېر. بېرزامان خەمىتنېڭ ئارمىياگە ئالېنېر چاگې جىتە. سەرىيا چىت-ياتكا كۈز سالماسكا ۋەگدە بىرېپ، ئوزاتېپ كالا. ئىسەن-ساۇ ئەيلەنېپ كايتكاچ، گومېرگە بېرگە بۇلېرگا سۈز كۇېشالار. كېز ۋەگدەسېن بوزمېي، ھەر كۆنېن، ھەر تۆنېن ساناپ، زارىنتىزار بۇلېپ كۆتە. تىك بۇ ئىكې ياش  يۆرەككە تىز گېنە يانەشە لېپېردەرگە يازماگان ئىكەن ئەلې. يازگې بۆر كۆندە خەمىتتەن ئەنىسېنە خات كىلېپ تۆشە: «ئەنكەي، سلۇژاك مالايلار بىلەن سۈز بېركېتېشتېك، دېمبېل گە چېگۇگا ئۇك ئۇفا زاۋودېنا ئېشكە كىتەبېز…» ئارمىيادە ئالگان ھۆنەرې ياراپ كۇيا، زاۋودكا ئېلېكترلىك بۇلېپ ئېشكە ئۇرناشا ئېگېت. خېزمەت خاكې شەپ، يال ئىتەرگە دە مۆمكىنلېك بار! تىك بېر گېنە كۈڭېلگە ئوشاماگان ياگې بار: تۇلاي توراكتاگې بۈلمەدەشلەرې ئېچكېچېلەر، ئە ئىسېرېك لېگېرداۇنې جېنې سۆيمى خەمىتنېڭ. لېكىن، كېم ئارباسېنا ئۇتېرساڭ، شۇنېڭ جېرېن جېرلارسېڭ دىگەندەي، ئاكرېنلاپ شېشە بىلەن دۇسلاشېپ كىتۈېن ئىسكەرمى دە كالا. كۈرشې بۈلمەدە ياشەۈچې فىرايا ئىسېملې كېز بۇ خەلنې كۈرېپ-كۈزەتېپ، ئېچتەن گېنە ئېگېتنې كېزگانېپ يۆرگەن ئىكەن. ئۇل ئانې بەلادەن يولېپ كالېرگا، ئاراكې كوللېگېننان كوتكارېرگا نىياتلى. كۈڭېلېندە بۇ ئېگېتكە كاراتا جېلې خىسلەر ئۇيانماسا، ياشېرېن ئۆمېتې بۇلماسا، كېز بالا موندېي كاتلاۇلې ئېشكە ئالېنېر ئىدېمې؟ ئۇل خەمىتنې، جاې چېككان ساېن، ئۈزېنە كىچ ئۇتېرېرگا چاكېرگالېي باشلېي. سابېي چاگېننان ئۇك ئەتى-ئەنىسېز كالېپ، ياتىمنەر يورتېندا ئۈسكەڭەمې، فىرايا، ياش  كېنە بولسا دا، ھەر نەرسەنې تۆپتەن ئويلاپ، ئاقېل بىلەن ئېشلەرگە كۈنېككەن، ئانېڭ يانېندا تېنېچ، رەخەت. تۇگان ئوياسېننان، ئەنكەسېننەن ئاېرېلېپ، چىت-يات جىردە كالگان ئاۋېل بالاسېنا تېرەك، كىڭەشچېگە ئەۋېرېلە كېز. شۆكېر، ئاراكې ئونېتېلا. ئۇفا ياكېن جىر تۈگېل، ئاۋېلگا ئەللە نىگە بېر گېنە كايتېلا. ئە يانەشەدەگې كوياشنېڭ جېلېسې كېچەيگەننەن-كۆچەيا بارا. تانېشۇلارېنا بېر ئېل دېگەندە، ئۆيلەنېشېرگە بۇلا بولار. خەمىت يال ئالېپ، ئەنكەسېن كۆيلەرگە، تۇي مەشەكات لەرېن جايلېي تورېرگا ئاۋېلگا يۇل توتا، بېرنىچە ئاتنادان فىراياسې دا كايتېپ جىتەرگە تىېش بۇلا. سەرىياگە بارېسېن ئاچېكتان-ئاچېك سۆيلەپ بىرېرگە كېرەك. ئۇل ئەلې ياش ، تورمېشتا تىڭېن تابار، باش بەلاسې تۈگېل.

     

    ئاڭا ئەيتمەسەم، كاچېپ-پوسېپ ئۆيلەڭەن كېبېك كىلېپ چېگار. ئەنە شۇلارنې ئاڭلاتماكچې بۇلېپ ئوچراشا خەمىت سەرىيا بىلەن. لېكىن ئەيتېر سۈزې تېل ئۆچېندا تۆېر بۇلېپ كالا. بېرنىچە كۆن ئوچراشېپ-ئاڭلاشېپ يۆرى تورگاچ، ئۈزگەرە دە كۇيا بېزنېڭ ئېگېتېبېز. تەۈگې مەخەببەت ئۆستېن چېگا – كولخوز باكچاسېنداگې كۆزگې ئالماگاچلار ئاراسېندا مەڭگېگە بېرگە بۇلېرگا سۈز بىرېشەلەر ياش لەر. ئە فىرايا؟ خەمىت، تۇي ئۈتۈگە ئۈك ئۇفاگا يۇنەلېرگە، ئېلېككېگې كەلەشېنېڭ ئاۋېلگا يۇلېن بۈلەرگە ئۇيلاگاندېر. ئەمما ئانېڭ بۇ نىياتې دە تورمېشكا ئاشمېي كالا.

     

    … تىمېرنې كېزۇېندا سۇگالار – تۇينې ئوزاككا سۇزمېيلار. كۇناكلارگا ئۆيدە گېنە ئۇرېن جىتمەس دىپ، تابېننې مەكتەپ سپورتزالېندا ئەزېرلىلەر. بوكاللارنې ئىرېڭە تىدېردېم دېگەندە گېنە… تۇي ئۆزېلە. «سپېكتاكل »نېڭ تاگېن بېر تۆپ كاھارمانې – فىرايا كىلېپ كېرە (سوڭېننان ئاڭلاشېلا: جاي تابېپ يال ئالگان دا، بىلگېلەڭەننەن ئالداراك كايتكان).

     

    – خەمى-ئىت، بەرگەن ۋەگدەڭ شۇشېمې؟ مىن موندا ئىرېم يانېنا كايتتېم، ئىپتەش كېزلارېمنې تۇېبېزگا چاكېردېم. خەزېر ئالارگا نى كۈزېم بىلەن كۈرېنىم، بۇ خۇرلېككا نىچېك تۈزىم؟! – دىپ ئاچېرگالانا كېز. كۇناكلار باشتاراك مونې شايارتۇ گېنادېر دىپ كابۇل ئېتەلەر. تۇيلاردا ئۇېن-كۆلكې ياساپ يۆرۈچې چايا كېزلار بۇلگالېي بىت. تىك بېرازدان خەلنېڭ ئۈتە دە چېتېرېكلې ئىكەنلېگې ئاڭلاشېلا. ئادەم ېشانماسلېك ۋاكېيگا بىت بۇ! خەمىت كۆتېلمەگەن كۇناكنېتېنېچلاندېرېرگا، نىدېر ئاڭلاتېرگا تېرېشاھ، ئەمما ئاگارېڭان ئىرېننەرې ئاراسېننان مانتېيككا ياراشلې سۈز چېكمېي. جىتمەسە ئىكېنچې ياكتا سەرىيا ئۈرسەلەنە.

     

    – گومېرگە بېر تاپكېر كىلە تورگان بەيرەمېبېزنې نەجېسلەدېڭ، ئوياتسېز، – دى ئۇل كۈز ياش لەرې ئاشا.

     

    – ئە سىن… سىن مىنېم ئىرېمنې تارتېپ ئالدېڭ…

     

    بۇ خەلدەن چېگۇ يۇلېن ئۆلسەڭ دە تابېپ بولماس كېبېك. لېكىن نەك شۇل مەلدە چېپ-چېن موگجىزا بۇلا. خەمىتنېڭ ساباكتاشې ئىرېكنېڭ سۈزلەرې، تۆن كاراسېن تېلگەلەگەن ئېلتېر ياشېن كېبېك، خالېكنې ئۆنسېز-تېنسېز كالدېرا:

     

    – سېڭلېم، – دى ئۇل، – بېزنېڭ ئاۋېلگا كىياۈ ئېزلەپ كىلېپ، دۆرېس ئېشلەگەنسېڭ. بېزدەگېدەي ئېگېتلەر رەسەيدە يۈك! كىلېش-كىلبەتېڭ – ئاللاگا شۆكېر، ئۇفا تىكلې جىردەن ئىرېنمىچە كايتكانسېڭ ئىكەن، تېرېشلېگېڭ بار، دېمەك. خولكېڭ دا شەپ – ئانېسېن كۈرسەتتېڭ. تەك چتۇ، يارېيسېڭ سىن بېزگە. مىن ئۈزېم، پرىمېر، ئۆيلەنمەگەن ئېگېت. ئەگەر كۈڭېلېڭە خۇش كىلسەم، چېك، ئەيدە، مىڭا!

     

    نىشلەۋې بۇ، شايارتۇېمې، ئەللە چېنلاپ سۆيلەۋېمې دىگەندەي، كۇناكلار تاگېن شومرايالار. ئىرېك – ئاۋېلنېڭ بېرېنچې ئېگېتې، ئالدېڭې مېخانىزاتور، سابان تۇې بەتېرې. يۆرگەن كېشېسې يۈك يۇگېن، لېكىن ئاۋېلنېڭ ئىڭ چىبەرلەرې دە، ئالام، دېسە، بارام، دىياچەكلەر. يۈك لا، شايارتاگېنادېر. شۇندا كېزنېڭ زەگېيف  كېنە پېشېلداۋې ئىشېتېلە: «ئالساڭ، چېگام…»

     

    تۇي تۆن بۇې دەۋام ئىتتې. كايتېپ كىتەرگە ئۆلگېرگەن كۇناكلارنې ئۆيلەرېننەن چاكېرتېپ ئالدېلار. ئە تاگېن بېر ئاتنادان ئاۋېلدا ئىرېك بىلەن فىرايانېڭ تۇې گۆرلەدې، تابېن تۈرېندە كەلەشنېڭ دۇس كېزلارې ئىدې.

     

    … ئىرېك ئابېينې كۈپتەن كۆرگەن يۈك. شۇلاي دا، كايتكاچ، سوراشتېردېم: فىرايا ئاپا بىلەن ئېلگادا – كاز، كۈلدە – ئۈردەك بۇلېپ، كۈرشې-كۈلەننەرگە ئۈرنەك بۇلېپ، ئىندې ئونېكلارېڭ سۆيا-سۆيا چۆكېردەشېپ چاللېدا ياشەپ ياتالار ئىكەن.

     

    بۇ تۇي ئىسكە تۆشكەن ساېن، ئاۋېلداشلار ئۇيگا كالا: گومېرېندە بېرېنچې تاپكېر كۆرگەن كېشې بىلەن تورمېشېن بەيلەرگە كايلاردان ئالدې ئىكەن بەتېرلېكنې ئىرېك؟ فىراياسې دا نىچېك كۇركېپ كالمادې ئىكەن؟ – دىپ ئاپتېرېيلار. ئاننارې ئۈز سوراۇلارېنا ئۈزلەرې ئۈك جاۋاب تا بېرەلەر: “خوداينېڭ ئەمېرې شۇلاي بۇلگاندېر”…


    نېسىم ئاكمال
    پار ئالما

    مەنبە: تاتارلار تورى

    分享到: