• 2009-06-29

    تاتارشائىرى غابدۇللا توقاي - [تاتار تارىخى]

    版权声明:转载时请以超链接形式标明文章原始出处和作者信息及本声明
    http://www.blogbus.com/tatar-logs/41627876.html

     

    تاتارشائىرى غابدۇللا توقاي


    19-ئەسىرنىڭ ئاخىرىدىن 20-ئەسىرنىڭ باشلىرىغىچە ياشىغان مەشھۇر تاتار شائىرى غابدۇللا توقاي )غابدۇللا مۇھەممەت غېرىب ئوغلى توقايوف( روسىيە ئۆكتەبىر ئىنقىلابىغىچە بولغان تاتار پوئېزىيىسىنىڭ ئەڭ چوڭ ۋەكىلى. شۇنداقلا ئوتتۇرا ئاسىيا، جۈملىدىن ئۇيغۇر ئەدەبىياتىغا چوڭقۇر تەسىر كۆرسەتكەن شائىردۇر. ھازىر 60-80 ياش ئەتراپىدىكى ئۇيغۇر زىيالىلىرى ئىچىدە توقاي شېئىرلىرىنى يادقا بىلمەيدىغانلار يوق دېيەرلىك.
      غابدۇللا توقاي 1886-يىلى 14-ئاپرېل ھازىرقى تاتارىستاننىڭ ئەتنە رايۇنىدىكى قۇشلاۋېچ ئاۋۇلىدا تۇغۇلغان. ئۇ ئورالسىكى شەھرىدە نەشىر قىلىنغان "پىكىر گېزىتى"نىڭ باسماخانىسىدا ھەرپ تىزغۇچى،كوررېكتور،ئەدەبىي خادىم بولۇپ ئىشلىگەن. 1905-يىلى ئەدەبىي ئىجادىيەتكە قەدەم قويۇپ،ئۆز زامانىسىدىكى مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە ئىجدىمائىي ۋە سىياسىي مەسىلىلەرنى تاتار ئەدەبىياتىدا تۇنجى قېتىم ئوتتۇرىغا قويۇپ،ھەقىقەتەنمۇ خەلقپەرۋەرلىك روھ بىلەن سۇغۇرۇلغان ئالىي سۈپەتلىك ئەدەبىي ئەسەرلەرنى ئىجاد قىلغان.
       غابدۇللا توقاي ئۆزىنىڭ پوبلىستىك ماقالىلىرىدا ئەمگەكچى خەلقنى ئاقارتىش،تاتار ئەدەبىياتى،تىلى قاتارلىقلار ھەققىدە يازغان بولسا،ساتىرا ژانىرىدا ئادالەتسىزلىك،بۇزۇقچىلىق،چېرىكلىك ھادىسىلىرىنى ئۇستىلىق بىلەن پاش قىلغان.ئۇنىڭ شېئىر-داستانلىرى يەنە تاتار ئاياللىرىنىڭ ھوقۇقسىزلىقى،ياش ئەۋلادلارنى تەربىيەلەش،بالىلارغا كۆيۈنىش،مەدەنىيەتلىك ئەمگەكچىلەرنى يېتىشتۈرۈش جەھەتلەردە چوڭقۇر پىكىرلىك ئىدىيىلەر بىلەن يوغۇرۇلغان.شۇنىڭ بىلەن بىللە ئۇ مەشھۇر رۇس كلاسسىكلىرىدىن پوشكىن،لېرمونتوف،نىكراسوفلارنىڭ ئەسەرلىرىنى تەرجىمە قىلىپ قالدۇرغان.
      غابدۇللا توقاي 1913-يىلى 2-ئاپرېل 27 يېشىدا ئۆپكە كېسىلى بىلەن ۋاپات بولغان.

       ئىگىلىنىشىچە،غابدۇللا توقاي بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئەنگە ئالغان شائىر بولۇپ،قازان شەھرىدە ئۇنىڭغا ئىككى ئورۇندا مۇزېي تەسىس قىلىنغان.ئۇنىڭ ئەسەرلىرى ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ 4 توملۇق ۋە 5 توملۇق قىلىپ نەشىر قىلىنغان.

    "بۇلاق" ژورنىلىنىڭ 2006-يىللىق 2-سانىدىن(بۇ ساندا يەنە غابدۇللا توقاي ئەسەرلىرىدىن نەمۇنىلەر بېرىلگەن)ئېلىندى.  

      

    مۇھەببەت


                                         غابدۇللا توقاي                                    


    يەر كۆكەرمەس، گۈل ئېچىلماس سۇ تامچىسى بولمىسا،
    شائىر شېئىرنى نەدىن ئالسۇن ئىلھامچىسى بولمىسا.
    ئېيتىڭلارچۇ قايسى شائىر بىر گۈزەلنى سۆيمىدى؟
    بايرونىڭمۇ؟ لىرمونتوفمۇ؟ پۇشكىننىڭمۇ؟ قايسىسى؟


    يۈرەك ئۆزى بىر پارچە گۆش ئەگەر ئىشقى بولمىسا،
    مۇھەببەتنىڭ دەردى ئۇنى پارە-پارە قىلمىسا.
    بۇ شېئىرنىڭ ھېسلىرىنى ئالدىم گۆھەر، ئۈنچىدىن،
    ئېيتساڭلارچۇ ھۆسنى قانداق كام ئەمەسقۇ غۇنچىدىن.



    تاتارلارنىڭ شائىرلىرى كېيىن قالغاي ھەممىسى،
    ئالغا بارسۇن شىلتىپ تۇرسۇن چىن مۇھەببەت قامچىسى.
    ئۆلتۈرسىمۇ بۇ دۇنياغا بىر كۈن خوجا بولمايمەن،
    ئاشىقلىقنىڭ، مۇھەببەتنىڭ پەقەت مەڭگۈ قۇلىمەن.



    يوشۇرۇن كۆيۈش، مەخپىي ئازاب شۇنچە تاتلىق لەززىتى،
    بارمىكىن تاڭ، بۇنى بىلەر مەندىن ئۆزگە بىر كىشى.
    كىشلەر بار مۇھەببەتنىڭ ئوتى بىلەن يانغۇچى،
    قايدا پەرھاد بىلەن مەجنۇن مەن ئۇلارنىڭ تاڭچىسى.

      ﻛﯩﺘﺎﺏ

    ( غابدۇللا ﺗﻮﻗﺎﻱ )


    ﻛﯚﯕﻠﯘﻡ ﻣﯧﻨﯩﯔ ﺋﯧﭽﯩﻠﻤﺎﺳﺘﯩﻦ ﺋﯩﭽﯩﻢ ﭘﯘﺷﺴﺎ ،
    ﺋﯚﺯ - ﺋﯚﺯﯗﻣﻨﻰ ﺑﯩﻠﻤﻪﺱ ﮬﺎﻟﺪﺍ ﺭﻭﮬﯩﻢ ﭼﯘﺷﺴﻪ .
    ﺟﺎﭘﺎ ﭼﻪﻛﺴﻪﻡ ، ﮬﯧﺮﯨﭗ ﻛﻪﺗﺴﻪﻡ ، ﺑﯘ ﺩﯗﻧﻴﺎﺩﺍ ،
    ﮬﯧﭻ ﺑﯩﺮ ﻟﻪﺯﺯﻩﺕ ﺗﺎﭘﻤﺎﺳﺘﯩﻦ ﺑﯘ ﺟﯧﻨﯩﻤﻐﺎ .
    ﺗﯘﮔﯩﻤﻪﺱ ﺑﯩﺮ ﻗﺎﻳﻐﯘ - ﺋﻪﻟﻪﻡ ﻛﯧﻠﯩﭗ ﺗﯘﺭﺳﺎ ،
    ﻛﯚﯕﯜﻟﺴﯩﺰﻟﯩﻚ ﺋﻮﻳﻼﺭ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯧﺸﯩﻢ ﻗﺎﺗﺴﺎ .
    ﺳﺎﺭﻏﯩﻴﯩﻤﻪﻥ ﻛﯚﻳﯘﭖ ﺟﯧﻨﯩﻢ ﻣﯘﯕﻐﺎ ﭘﺎﺗﺴﺎ ،
    ﻛﯚﺯﻟﯩﺮﯨﻤﺪﯨﻦ ﺗﺎﻣﭽﻪ ﻳﺎﺷﻼﺭ ﺋﯧﻘﯩﭗ ﺗﯘﺭﺳﺎ .
    ﺷﯘ ﯞﺍﻗﯩﺘﺘﺎ ﻣﻪﻥ ﻗﻮﻟﯘﻣﻐﺎ ﻛﯩﺘﺎﺏ ﺋﯧﻠﯩﭗ ،
    ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺋﯩﺰﮔﯘ ﺑﻪﺗﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﻮﻗﯘﭖ ﺑﯩﻠﯩﭗ ،
    ﺟﯧﻨﯩﻢ ، ﻗﯧﻨﯩﻢ ﻟﻪﺯﺯﻩﺗﻠﯩﻨﯩﭗ ﻛﯧﺘﻪﺭ ﺷﯘ ﭼﺎﻍ
    ﻛﯚﯕﻠﯘﻣﺪﯨﻜﻰ ﺩﻩﺭﺩﻟﯩﺮﯨﻤﻤﯘ ﺩﻩﺭﻣﺎﻥ ﺗﯧﭙﯩﭗ .
    ﺋﻮﻗﯘﭖ ﭼﯩﻘﻘﺎﻥ ﮬﻪﺭ ﺑﯩﺮ ﻗﯘﺭﯗﻡ ، ﮬﻪﺭ ﺑﯩﺮ ﺳﯚﺯﯗﻡ -
    ﻳﻮﻝ ﻛﯚﺭﺳﯩﺘﻪﺭ ﻣﯧﻨﯩﯔ ﭘﺎﺭﻻﻕ ﻳﯘﻟﺘﯘﺯﻟﯩﺮﯨﻢ .
    ﺑﯘ ﺩﯗﻧﻴﺎﻧﯩﯔ ﺋﺎﺯﺍﺑﯩﺪﯨﻦ ﻗﯘﺗﯘﻟﻐﺎﻧﺪﻩﻙ ،
    ﭘﺎﻗﯩﺮﺍﻳﺪﯗ ﻧﯘﺭﻏﺎ ﺗﻮﻟﯘﭖ ﻛﯚﯕﻠﯘﻡ ، ﻛﯚﺯﯗﻡ .
    ﭘﺎﻛﯩﺰﻟﯩﻨﯩﭗ ، ﻳﯧﻨﯩﻜﻠﯩﻨﯩﭗ ﻣﻪﻥ ﺷﯘ ﭼﺎﻏﺪﺍ ،
    ﺭﻩﮬﻤﻪﺕ ﺩﻩﻳﻤﻪﻥ ﺋﻮﻗﯘﭖ ﭼﯩﻘﻘﺎﻥ ﻛﯩﺘﺎﺑﯩﻤﻐﺎ .
    ﺋﺎﺷﺎﺭ ﻣﯧﻨﯩﯔ ﺋﯩﺸﻪﻧﭽﯩﻢ ﺋﯚﺯ - ﺋﯚﺯﯗﻣﮕﻪ ،
    ﺋﯘﻣﯘﺩ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻣﻪﻥ ﻗﺎﺭﺍﻳﻤﻪﻥ ﻛﯧﻠﻪﭼﻪﻛﻜﻪ.

       بولمىسا

                             (غابدۇللا توقاي)                     

    ﻛﯩﻢ ﻳﯧﺘﻪﺭ ﻗﻪﺩﺭﯨﯖﮕﻪ ﺟﺎﻧﺎﻥ ﻗﻪﻟﺒﻰ ﭼﯘﻝ - ﭼﯘﻝ ﺑﻮﻟﻤﯩﺴﺎ ،
    ﻧﺎﺯ ﺋﯧﺘﻪﺭ ﻛﯩﻤﻠﻪﺭﮔﻪ ﮔﯜﻝ ﺋﺎﻟﺪﯨﺪﺍ ﺑﯘﻟﺒﯘﻝ ﺑﻮﻟﻤﯩﺴﺎ .

    ﺳﯜﺭﯨﺘﯩﯖﻨﯩﯔ ﺋﻪﺳﻠﯩﻴﯩﺴﻰ ﺑﯩﻞ ﺷﺎﺋﯩﺮﻧﯩﯔ ﻗﻪﻟﺒﯩﺪﻩﺩﯗﺭ ،
    ﺷﯘﻧﻰ ﻛﯚﺯﮔﯜﺩﯨﻦ ﻛﯚﺭﻩﻟﻤﻪﻳﺴﻪﻥ ﺋﻪﮔﻪﺭ ﺋﻮﻝ ﺑﻮﻟﻤﯩﺴﺎ .

    ﺑﻪﺭﻣﯩﺪﻯ ﻟﻪﻳﻠﻰ ﻛﻪﺑﻰ ﻣﻪﻫﺒﯘﺑﯩﮕﻪ ﺩﯗﻧﻴﺎ ﺑﺎﻫﺎ ،
    ﺋﺎﻧﭽﯩﻜﯩﻦ ﺑﯩﺮ ﻗﯩﺰ ﺋﯩﺪﻯ ﺋﯘ ﻳﺎﻧﯩﺪﺍ ﻣﻪﺟﻨﯘﻥ ﺑﻮﻟﻤﯩﺴﺎ .

    ﺗﻪﯓ ﻗﯩﻼﻟﻤﺎﺳﻤﻪﻥ ﺋﯘﻧﻰ ﺳﻪﻧﺪﻩﻙ ﮔﯜﺯﻩﻟﻠﯩﻚ ﺷﺎﻫﯩﻐﺎ ،
    ﺑﻮﻟﻤﯩﻐﺎﻧﺪﺍ ، ﻫﯧﺴﻘﺎ ﺑﺎﻱ ﺷﺎﺋﯩﺮ ﻛﯧﻠﯩﭗ ﻗﯘﻝ ﺑﻮﻟﻤﯩﺴﺎ

    分享到: